HISTORIA DUSZNIK
12.11.2009.

Okolice Dusznik zamieszkane były już w okresie przedhistorycznym, o czym świadczą wykopaliska archeologiczne. Za czasów Piastów znajdowało się na tym terenie kilka grodów, m.in.: niedaleko Brzozy, Młynkowa, Niewierza, Wilkowa i Zalesia. Były one częścią systemu obronnego dla Podrzewia od zachodu.

Halina Boberowa

Halina Boberowa -
ur. w l 940 roku w Dusznikach, Ukończyła liceum ogólnokształcące, studium ekonomiczne oraz, pięcioletnie studia na Papieskim Wydziale Teologicznym w Poznaniu, uzyskując tytuł magistra teologii. Pracowała w księgowości, w bibliotece; po ukończeniu studiów teologicznych była katechetką w parafii dusznickiej, a następnie nauczycielką religii w szkole podstawowej. Po przejściu na emeryturę zajęła się spisywaniem dziejów rodziny. W ostatnich latach podzieliła pasję siostry Mirony, która jest miejscową regionalistką, poświęciła się głównie gromadzeniu i opracowaniu źródeł dziejów Dusznik.

Mirona Wawrzyniak

Mirona Wawrzyniak-
Zdziebkowa ur. 1941r. w Dusznikach Absolwentka liceum ogólnokształcącego w Poznaniu oraz Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza; uzyskała tytuł magistra bibliotekoznawstwa i informacji naukowej. Pracę zawodową rozpoczęła jako kierownik Gromadzkiego Ośrodka Kulturalno-Oświatowego w Dusznikach. W 1972 roku objęła kierownictwo Biblioteki Publicznej. W 2003 przeszła na emeryturę. Jest miejscową regionalistką, poświęciła się głównie gromadzeniu i opracowaniu źródeł do dziejów Dusznik.

Pomnik Powstańców Wielkopolskich

Pomnik Powstańców Wielkopolskich

Duszniki- niegdyś posiadłość książąt piastowskich, darowane zostały Kościołowi poznańskiemu w zamian za obowiązek odprawiania mszy św. za dusze ofiarodawców. Nazwa wsi pochodzi od słowa „dusznik”, którym określano człowieka mieszkającego w takich dobrach (prawda historyczna). W połowie XX wieku powstała legenda, że nazwa Duszniki związana jest ze środowiskiem przyrodniczym. Osada położona była wśród rozległych borów i lasów, na bagnach i mokradłach powodujących duszne powietrze. Pierwsza wzmianka o Dusznikach w źródłach pisanych pochodzi z 1417 roku, jednak na podstawie dokumentów znajdujących się w Archiwum Archidiecezjalnym w Poznaniu ks. prof. Józef Nowacki stwierdził, że Duszniki były własnością kapituły poznańskiej już przed rokiem 1235. Można przypuszczać, że kościół drewniany powstał tu w XII/XIII wieku, ponieważ w tym okresie nadawano świątyniom tytuł św.Marcina.

Od 1303 roku Duszniki wchodziły w skład stołowych dóbr biskupów poznańskich. Wraz z Podrzewiem, Młynkowem, Sękowem i Wilczyną należały do klucza bukowskiego. Biskupi przeprowadzili lokację wsi na prawie niemieckim i najpewniej oni postawili tu kościół murowany z cegły palonej. Już w XV wieku powstała w Dusznikach szkoła parafialna, a krótko potem szpital czyli przytułek dla ubogich. W 1808 roku, w okresie Księstwa Warszawskiego, założono szkołę elementarną.

Duszniki: Kościół p.w. Św. Marcina Równie starodawną historię posiadają inne miejscowości w gminie. Wilczyna jako parafia wymieniana jest już od 1298 roku. Tytuł kościoła: św. Jadwiga wskazuje na jego założenie w drugiej połowie XIII wieku, prawdopodobnie przez Mikołaja I, który zanim został biskupem, przebywał w Rzymie jako rzecznik kanonizacji św. Jadwigi. Wilczyna wspominana jest też w przywileju króla Kazimierza Wielkiego z roku 1350, Sękowo- w początkach XV wieku, a Młynkowo w roku 1510. Dobrze udokumentowaną historię ma wieś Podrzewie, która od początku należała do parafii Wilczyna. W Podrzewiu przebywał biskup Wojciech Jastrzębiec, który w sierpniu 1408 roku wystawił dokument erekcyjny dla kościoła w Kopanicy oraz „przywilej” dotacyjny” dla kościoła w Kosieczynie. Pierwsza wzmianka o Grzebienisku pochodzi z 1387 roku. Wieś należała wówczas do rodu Grzebienickich (Grzebienieckich), a w drugiej połowie XVI wieku przeszła na Skórów Obornickich z Gaju Wielkiego. W okresie rozbiorów Wielkopolska, a wraz z nią Ziemia Dusznicka przeszły pod panowanie Prus. Dobra kościelne zostały upaństwowione i przekazane Niemcom w dzierżawę. Pomimo ustaleń Kongresu Wiedeńskiego z 1815 roku, które gwarantowały wiele swobód ludności polskiej, zaborca próbował wszelkimi sposobami zgermanizować Wielkie Księstwo Poznańskie (zwane od 1848 roku Prowincją Poznańską). Ściągano urzędników i rzemieślników z Niemiec, popierano wykup polskiej ziemi. Majątek Duszniki nazwano Kaisershof, a folwark Lubieniec-Wilhelmshof. Założona została gmina ewangelicka, postawiony kościół. W okresie działalności pruskiej Komisji Kolonizacyjnej sprowadzono do Dusznik osadników z Niemiec. Wsparci dużymi kredytami pobudowali w 1912 roku zakłady przetwórstwa rolnego: mleczarnię i młyn zbożowy. Od kilku wieków w majątkach Duszniki, Sędziny i Wilkowo istniały gorzelnie. Pod koniec XIX wieku w kilku wsiach gminy postawiono nowe dwory i zabudowania folwarczne. W 1905 roku uruchomiona została kolejka wąskotorowa z Dusznik do cukrowni w Opalenicy, którazapewniała także transport osobowy. W 1908 roku otwarto placówkę pocztową, choć ajencja pocztowa istniała w Dusznikach już w latach 80 XIX wieku. W 1876 roku, w ramach nasilonej germanizacji, wprowadzony został język niemiecki jako urzędowy, a od 1887 roku zniesiono zupełnie naukę języka polskiego w szkołach. Tylko nauka religii odbywała się w języku polskim. W odpowiedzi na akcję germanizacyjną w całej Wielkopolsce rozbudził się duch narodowy i patriotyczny. Także społeczeństwo Ziemi Dusznickiej dało dowody patriotyzmu. Duszniczanie uczestniczyli w Powstaniu styczniowym, zakładali organizacje i stowarzyszenia gospodarcze oraz oświatowe.

W 1888 roku powstało w Dusznikach Kółko Rolnicze, w 1908 roku bank ludowy udzielający Polakom kredytów, w 1903 roku Katolickie Towarzystwo Robotników Polskich, w 1912- Koło Śpiewu „Lutnia”, wkrótce biblioteczka Towarzystwa Czytelni Ludowych. Po ukazaniu się zarządzenia wprowadzającego również nauczanie religii po niemiecku, we wrześniu 1906 roku młodzież odpowiedziała strajkiem szkolnym, który trwał do lipca 1907 roku. W 1918/19 duszniczanie i mieszkańcy Ziemi Dusznickiej zapisali chlubną kartę dziejów, biorąc czynny udział w Powstaniu Wielkopolskim. Po odzyskaniu niepodległości dobra dusznickie przeszły na skarb państwa. Majątek wydzierżawiło Towarzystwo Akcyjne „Siew” z Poznania. W 1938 roku majątek został

i młyn zbożowy. Od kilku wieków w majątkach Duszniki, Sędziny i Wilkowo istniały gorzelnie. Pod koniec XIX wieku w kilku wsiach gminy postawiono nowe dwory i zabudowania folwarczne. W 1905 roku uruchomiona została kolejka wąskotorowa z Dusznik do cukrowni w Opalenicy, którazapewniała także transport osobowy. W 1908 roku otwarto placówkę pocztową, choć ajencja pocztowa istniała w Dusznikach już w latach 80 XIX wieku. W 1876 roku, w ramach nasilonej germanizacji, wprowadzony został język niemiecki jako urzędowy, a od 1887 roku zniesiono zupełnie naukę języka polskiego w szkołach. Tylko nauka religii odbywała się w języku polskim. W odpowiedzi na akcję germanizacyjną w całej Wielkopolsce rozbudził się duch narodowy i patriotyczny. Także społeczeństwo Ziemi Dusznickiej dało dowody patriotyzmu. Duszniczanie uczestniczyli w Powstaniu styczniowym, zakładali organizacje i stowarzyszenia gospodarcze oraz oświatowe.

W 1888 roku powstało w Dusznikach Kółko Rolnicze, w 1908 roku bank ludowy udzielający Polakom kredytów, w 1903 roku Katolickie Towarzystwo Robotników Polskich, w 1912- Koło Śpiewu „Lutnia”, wkrótce biblioteczka Towarzystwa Czytelni Ludowych. Po ukazaniu się zarządzenia wprowadzającego również nauczanie religii po niemiecku, we wrześniu 1906 roku młodzież odpowiedziała strajkiem szkolnym, który trwał do lipca 1907 roku. W 1918/19 duszniczanie i mieszkańcy Ziemi Dusznickiej zapisali chlubną kartę dziejów, biorąc czynny udział w Powstaniu Wielkopolskim. Po odzyskaniu niepodległości dobra dusznickie przeszły na skarb państwa. Majątek wydzierżawiło Towarzystwo Akcyjne „Siew” z Poznania. W 1938 roku majątek został w większości rozparcelowany wśród pracowników oraz osadników z Galicji. Rozkwitało życie społecznokulturalne. Działały organizacje powstałe w czasie zaborów, tworzyły się nowe. W 1924 roku powstało Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół”, w 1927- Ochotnicza Straż Pożarna, w 1928- Kółko Włościanek. Działalność organizacji i stowarzyszeń przerwał wybuch II wojny światowej. Pierwsze bomby lotnicze spadły na Duszniki 3 września, a jednostki Wermachtu wkroczyły 10 września 1939 roku. Wprowadzono godzinę policyjną, rozpoczęły się aresztowania. Od 1940 roku zaczęto masowo wywłaszczać Polaków, głównie rolników, których wywożono do Generalnej Guberni. Duszniczanie brali udział w walkach na wszystkich frontach II wojny światowej. 25 stycznia 1945 roku wkroczyły do Dusznik pierwsze oddziały wojsk radzieckich. W wyzwolonych Dusznikach już 8 lutego rozpoczął pracę Zarząd Gminny- organ administracji państwowej. 17 lutego uruchomiono Urząd Pocztowy, 22 lutego nastąpiło uroczyste otwarcie szkoły. 17 lutego 1946 roku przeprowadzony został w całym kraju pierwszy powojenny spis ludności. Gmina liczyła 5497 mieszkańców, a Duszniki zamieszkiwało 1860 osób. W 1958 roku popłynął w Dusznikach prąd elektryczny. Od 1 stycznia 1973 roku Duszniki są gminą, obejmująca także wsie byłej gromady Grzebienisko (bez Gaju Wielkiego). Świadectwo historii Ziemi Dusznickiej dają obiekty zabytkowe wpisane do rejestru zabytków. Obiektami zabytkowymi są kościoły zamieszczone na zdjęciach.

 
Parse error: syntax error, unexpected T_LNUMBER in /components/com_sef/cache/shCacheContent.php on line 11826