Image
Związki ks. Jakuba Wujka z Wągrowcem i Poznaniem
02.12.2009.

Ksiądz Jakub Wujek, najbardziej znany mieszkaniec Wągrowca, urodził się w 1541 roku w rodzinie Macieja i Elżbiety. Rodzice byli zamożni, posiadali majątek ziemski, duży dom i ogród.

Pomnik ks.Jakub Wujek

Pomnik ks.Jakub Wujek

Ojciec był piwowarem i sędzią prawa magdeburskiego czyli ławnikiem sądu miejskiego. Dzięki jego inicjatywie księgi miejskie zaczęto pisać po polsku. W czasie dzieciństwa Jakuba Wągrowiec całkowicie zmienił swoje oblicze. Założony został nowy Rynek, rozpoczęto budowę okazałego kościoła farnego. Młody Jakub początkowo uczył się w szkole prowadzonej przez cystersów. Po jej ukończeniu - w czternastym roku życia - wyjechał na Śląsk do Wrocławia i tam kontynuował dalszą naukę. Według najnowszych badań uczęszczał także prawdopodobnie do szkoły cysterskiej w Henrykowie. Przebywali tam (od 1553 roku) niemieccy zakonnicy z Wągrowca, pierwsi jego nauczyciele. Na prośbę rodziców powrócił do rodzinnego miasta i pełnił obowiązki nauczyciela. W 1558 roku wyjechał na studia do Krakowa i w następnym roku otrzymał tytuł bakałarza. Dalszą naukę kontynuował w Wiedniu i Rzymie, gdzie wstąpił do zakonu jezuitów. Studia ukończył ze stopniem doktora. Święcenia kapłańskie przyjął w 1568 roku w Pułtusku, w tym samym roku złożył śluby wieczyste.

Po wybuchu w Pułtusku epidemii i podejrzeniu o początki gruźlicy, został przez władze zakonne wysłany w grudniu 1569 roku do Wągrowca. W drodze do rodzinnego miasta głosił kazania, miedzy innymi w Warszawie, Łowiczu i Poznaniu. Po powrocie do Pułtuska pełnił w Towarzystwie Jezusowym coraz ważniejsze funkcje i jednocześnie zajął się pracą literacką. W latach 1571 – 1578 prowadził kolegium jezuickie w Poznaniu. Już na początku swojego pobytu w tym mieście, w lipcu 1571 roku przyjechał do Wągrowca razem z prowincjałem zakonu Szymonem Wysockim i bratem zakonnym Zygmuntem Budzińskim. Byli przyjmowalni bardzo serdecznie, zarówno przez cystersów i mieszczan. Powtórnie ksiądz Jakub Wujek przybył do Wągrowca w styczniu 1572 roku, towarzyszył mu Stanisław Brzeźnicki, jeden ze znaczniejszych mieszkańców Poznania. Prosili opata Andrzeja Dzierżanowskiego o pomoc finansową dla budującego się kolegium w Poznaniu. Opat zgodził się na rzecz kolegium przekazać część długu, jaki zaciągnął niegdyś u biskupa Konarskiego.

Ksiądz Jakub Wujek kolejny raz przyjechał do Wągrowca w październiku 1573 roku w towarzystwie wiceprowincjała jezuitów Franciszka Sunyere. W celu upiększenia świątyni jezuickiej w Poznaniu i dodania jej splendoru duchowego poprosili opata o kilka relikwii z orszaku świętej Urszuli, znajdującego się w kościele cysterskim w Wągrowcu. Zgodę uzyskali i w dniu 23 października 1573 roku pięć relikwiarzy w uroczystej procesji wprowadzonych zostało do kościoła świętego Stanisława w Poznaniu. W większe święta wystawiane były na ołtarzu głównym. Pod koniec 1574 roku ksiądz Jakub Wujek po raz kolejny odwiedził rodzinne miasto. Zaproszony został przez opata cystersów. W dniu 5 grudnia jednemu z ciężko chorych zakonników udzielił „wsparcia duchowego”.

Pobyt księdza Wujka w Poznaniu trwał do 1578 roku. W tym czasie nie tylko budował i wykładał w kolegium, ale także zorganizował przytułek, słuchał spowiedzi oraz kontynuował działalność pisarską i kaznodziejską. W prowadzonym przez siebie kolegium wprowadził jeden dzień w tygodniu na tzw. dysputę czyli dyskusję na tematy teologiczne z przedstawicielami innych wyznań. Cieszyły się one dużym zainteresowaniem, a ponieważ uczniowie jezuitów byli do wystąpień bardzo dobrze przygotowani, z łatwością bronili swoich poglądów, doprowadzając wielu innowierców do powrotu na katolicyzm. Decyzją przełożonych zakonu został mianowany rektorem kolegium w Wilnie. W latach 1579 – 1584 przebywał w Siedmiogrodzie, gdzie otworzył kilka kolegiów. Po powrocie do kraju wydał „Postyllę katolicką” czyli kazania.

Jezuici zaproponowali księdzu Wujkowi dokonanie tłumaczenia Pisma Świętego na język polski. W tym celu udał się do Rzymu i po uzyskaniu aprobaty papieża Grzegorza XIII oraz generała zakonu, rozpoczął pracę nad przekładem Pisma Świętego. Tłumaczenie zajmowało stosunkowo dużo czasu, mimo to był angażowany do prac administracyjnych i powtórnie został wysłany do Siedmiogrodu, aby na nowo otworzyć zamknięte w międzyczasie kolegia. Opiekował się także małoletnim bratankiem Stefana Batorego. Powrócił do kraju w 1589 roku i został mianowany superiorem domu świętej Barbary w Krakowie. Po raz trzeci przebywał w Siedmiogrodzie w latach 1595-1597. Powrócił do Krakowa na początku 1597 roku. Zmarł 27 lipca 1597 roku w Krakowie.

Dwa lata później, właśnie w Krakowie, ukazało się Pismo Święte w języku polskim. Przez 367 lat Wujkowa Biblia była jedynym tekstem Pisma Św. obowiązującym w Kościele. Na murze świątyni pw. św. Barbary, gdzie został pochowany, wmurowano tablicę pamiątkową o treści: „1541- 1597 / Ks. Jakub Wujek T.J. / z Wągrowca/zasłużony dla Kościoła i Narodu / tłumacz Pisma Świętego / MCMXLIX”. Nie wiadomo czy po wyjeździe z Poznania przyjeżdżał jeszcze do rodzinnego miasta. Każdy jego pobyt w Wągrowcu miał być krótkim odpoczynkiem, ale stawał się okresem głoszenia kazań i rekolekcji cystersom i mieszczanom, słuchaniem spowiedzi i polemiką z miejscowymi innowiercami. Związki jego z Wągrowcem musiały być bardzo mocne, skoro w nowo wybudowanym kościele farnym ufundował ołtarz świętego Krzyża. O przywiązaniu do rodzinnego miasta świadczy także fakt, że wszystkie swoje pisma podpisywał dodając „z Wągrowca”. Pomimo upływu czasu pamięć o księdzu Jakubie Wujku w jego rodzinnym mieście była i jest wciąż żywa. Od niepamiętnych czasów jedna z ulic w najstarszej części miasta nosi jego imię i nawet kiedy zmieniano w latach władzy ludowej nazwy ulic w tej części miasta, ulicę księdza Wujka pozostawiono. W okresie międzywojennym staraniem ówczesnego proboszcza parafii farnej księdza Władysława Wróblewskiego mieszkańcy Wągrowca ufundowali swojemu wielkiemu rodakowi pomnik. Jego twórcą był artysta rzeźbiarz Antoni Haupte z Poznania. Poświęcenia pomnika dokonał w czerwcu 1933 roku ksiądz kardynał August Hlond, Prymas Polski. Siedem lat później pomnik został rozebrany przez okupanta hitlerowskiego.

Po zakończeniu działań wojennych mieszkańcy miasta, bibliści polscy i duchowieństwo archidiecezji gnieźnieńskiej zabiegali o ufundowanie nowego pomnika. Starania zostały uwieńczone sukcesem i 27 maja 1973 roku poświęcenia nowego pomnika, wykonanego przez artystę rzeźbiarza Antoniego Szulca z Poznania, dokonał ksiądz kardynał Stefan Wyszyński, prymas Polski w asyście 70 biblistów uczestniczących w obradach Trzeciego Kongresu Biblistów Polskich, który odbywał się wówczas w Wągrowcu. W tym samym dniu imię księdza Jakuba Wujka otrzymał Dom Zasłużonego Kapłana, działający w Wągrowcu do 1997 roku. W tym samym roku w kościele poklasztornym wmurowana została tablica poświęcona księdzu Jakubowi Wujkowi. W latach 1991 – 1999 z inicjatywy Zofii Zawol, dyrektora Muzeum Regionalnego w Wągrowcu, organizowane były ogólnopolskie konkursy sztuki ludowej i amatorskiej o tematyce biblijnej imienia księdza Jakuba Wujka. Dzięki kolejnym edycjom konkursu w wągrowieckim muzeum jest ponad 200 dzieł – olej, akwarela, malarstwo na szkle, rzeźba i grafika - inspirowanych tekstami biblijnymi od Starego Testamentu do Apokalipsy. Prace eksponowane są na wystawach w Wągrowcu, a także w muzeach wielkopolskich. W niedalekim Siennie należącym do wągrowieckiej parafii poklasztornej szkole podstawowej nadano w 1991 roku imię księdza Jakuba Wujka, która w ubiegłym roku otrzymała sztandar z pięknie wyszytym portretem patrona szkoły.

Poznań w szczególny sposób uczcił pamięć o księdzu Jakubie Wujku w 1996 roku. W czasie sesji naukowej poświęconej jezuitom poznańskim jeden z referatów dotyczył księdza Jakuba Wujka. Opublikowano także „Ewangelię według świętego Łukasza” w przekładzie księdza Jakuba Wujka z 1593 roku z ilustracjami Grzegorza Bednarskiego. W dniu 16 grudnia 1996 roku w farze poznańskiej, dawnym kościele jezuitów, wmurowano tablicę poświęconą temu, „który najpiękniej przetłumaczył Pismo Święte na język ojczysty”. Miesiąc później w styczniu 1997 roku ulicy Magazynowej w Poznaniu przywrócono jej dawną nazwę – ulica księdza Jakuba Wujka. W zakrystii kościoła farnego wisi portret Jakuba Wujka. (obraz olejny XVII/XVIII w.).

Na rogatkach Wągrowca przybyszy pozdrawiają witacze z portretem Jakuba Wujka i napisem: „Wągrowiec miasto rodzime ks. Jakuba Wujka, tłumacza Pisma Świętego na język polski”.